Geliefde Sangha,
Een christelijk stichtelijk begin van dit nieuwe seizoen kan geen kwaad dacht ik. Stevo Akkerman, journalist bij Trouw die meermalen in ons zen centrum is geweest, schreef een essay (zaterdag 29 augustus in Trouw) over de grootste verborgen hoofdzonde volgens de lezers van Trouw: onverschilligheid!
Het gebod “Gij zult niet onverschillig zijn” komt uit de toespraak van een Poolse journalist en historicus, Marian Turski, overlevende van Auschwitz, bij de 75-jarige bevrijdingsherdenking in 2020.
Stevo citeert enkele woorden uit de toespraak van Turski:
“Ik ga het niet hebben over mijn lijden, niet over de dodenmarsen, of dat ik aan het eind nog maar 32 kilo woog, uitgeput op het randje van de dood. Niet over het ergste, het afscheid van geliefden na de selectie beseffend wat hun te wachten stond. Nee over deze dingen ga ik het niet hebben.”
Waar wilde hij het wel over hebben: wat er aan voorafging. De bankjes die voor joden verboden werden. Van het ene verbod naar het andere verbod.
“Het regime ziet dat de bevolking geleidelijk is overmand door de verdoving van onverschilligheid. En dus kan het regime het proces van het kwaad versnellen.”
Het brengt Turski tot de conclusie dat er een elfde gebod moet worden toegevoegd aan de 10 geboden: “Gij zult niet onverschillig zijn”.
Het viel Stevo op dat in de lezersreacties onverschilligheid meermaals werd aangeduid als de wortel van alle hoofdzonden. Niet slechts als een toevoeging aan het rijtje van de zeven zonden.
Nou hebben we het in onze zenbeoefening niet zo snel over de zonden. We hebben het bijvoorbeeld wel over de drie vergiften: begeerte, haat en onwetendheid (met als twee bonusvergiften erbij: trots en jaloezie). Wordt daarbij de onwetendheid, oftewel ignorance (onverschilligheid) of delusion ook niet gezien als de hoofdoorzaak van het lijden?
Professor Robert Thurman (recent overleden in juni 2026) noemt in zijn boek Anger: The Seven Deadly Sins dit vergif van onwetendheid een kwestie van misinformatie. Ik zie mezelf als absoluut, als onafhankelijk, een ding op zich, en dan geldt dat ook voor een ieder om me heen. En zo zet ik mezelf vast tegenover de werkelijkheid, het immense universum, waar ik het natuurlijk altijd van verlies, door ouderdom, dood, en pijn en zelfkwelling. Robert Thurman vergelijkt dit kernvergif van onwetendheid/ignorance (het aan mezelf verslaafd zijn) met de dodelijke zonde van trots oftewel mezelf meer liefhebben dan God, in de betekenis van “vast energy of life”.
Als ik kan buigen voor deze werkelijkheid, als de knieën minder stram worden, zoals ik leerde van mijn lieve trotse Beppe (oma in het Fries), dan verzacht het zelf. Dan is onverschilligheid in wezen geen optie meer. Dan is er werk aan de winkel. Het vergt wat om hierin de balans te houden. Stevo haalt Simone Weil aan, die zich zo totaal het lijden van de mensheid aantrok, dat ze op 34-jarige leeftijd overleed. Simone de Beauvoir noemde haar “een vrouw met een kloppend hart voor de hele wereld.”
Op 30 augustus jongstleden was Rebecca Solnit te gast bij Joan Halifax in een zoom uitzending. Op de vraag hoe je van dienst kunt zijn zonder er zelf aan onderdoor te gaan, citeerde ze een gospelsong: “ain’t nobody gonna steal my joy” en zei daar verder over: beide benen op de grond, deel van een gemeenschap zijn en wandel/zwem/beoefen. In vreugde zit het verzet, aldus Rebecca Solnit.
Daar ga ik voor!
Julia Jinne Sensei
